Greinar

Bara pláss? Fagmennska og gæði í leikskólastarfi

2. maí, 2026

Anna Magnea Hreinsdóttir, Sara Margrét Ólafsdóttir og Ingibjörg Ósk Sigurðardóttir

Leikskólinn gegnir lykilhlutverki í íslensku menntakerfi sem fyrsta skólastigið og er mikilvægur vettvangur fyrir nám, vellíðan og félagslega þátttöku barna. Samhliða sterkri stöðu leikskólastigsins og víðtækri þátttöku barna hefur þó opinber umræða á undanförnum árum einkennst af áskorunum sem snúa að mönnun, skipulagi og aðgengi. Slík umræða dregur oft fram skort og álag, en gefur jafnframt tilefni til að staldra við og spyrja spurninga um gæði, fagmennsku og hlutverk leikskólans í samfélaginu. Í þessari grein er leitast við að draga fram heildstæða mynd af leikskólastarfi á Íslandi. Fjallað er um stefnumótun, lagaramma og hugmyndafræði sem móta starfið, en jafnframt um þá spennu sem getur myndast milli metnaðarfullrar stefnu og aðstæðna í daglegu starfi. Sérstök áhersla er lögð á að varpa ljósi á gildi leikskólans sem menntastofnunar og mikilvægi þess að efla fagmennsku og gæði samhliða áframhaldandi þróun kerfisins. (meira…)

Lesa meira

Menntun, skóli, starfsþróun – þankar um framhaldsskóla

22. apríl, 2026

Jón Torfi Jónasson

Það er sjaldan ágreiningur um mikilvægi menntunar – öll samfélög setja skólastarf ofarlega á forgangslista sinn. En öll menntakerfi glíma við ýmsar áskoranir. Í nýlegu erindi lét Andreas Schleicher, stjórnandi PISA, í ljósi áhyggjur af því að skólar víða um heim væru sennilega oft úr takti við margvíslega þróun utan veggja skólans (2024, júni). Það er ekki einfalt að halda í við umheiminn. Það er mikilvægt að umræða um framhaldsskóla taki mið af því að við nálgumst miðja tuttugustu og fyrstu öld og sé ekki föst í hefðum þeirrar tuttugustu eins og enn brennur við.[i]

Framhaldsskólastigið er spennandi skólastig því það er fjölbreytt og gegnir mörgum mikilvægum hlutverkum. Á táningsaldri taka nemendur út mikinn þroska og eiga möguleika á að blómstra persónulega og félagslega. Þeir eru að setjast við stjórnvölinn í sínu eigin lífi með öllum þeim möguleikum og áskorunum sem því fylgja.

Það er því engin spurning að skólastiginu sjálfu fylgja líka miklar áskoranir sem gagnlegt er að skoða og takast á við. Ég vík hér að nokkrum þeirra og þótt ég hafi allt skólastarf í huga beini ég sjónum hér einkum að framhaldsskólunum. (meira…)

Lesa meira

Er forysta um nám og kennslu föst í sömu hjólförunum?

14. apríl, 2026

Helgi Þorbjörn Svavarsson, Guðrún Ragnarsdóttir, Svava Björg Mörk, Sverrir Óskarsson, Eva Harðardóttir og Berglind Rós Magnúsdóttir

Innan vébanda Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) er talsverð áhersla lögð á að gera alþjóðlegar úttektir á menntakerfum aðildarlandanna. Mest umtalaða verkefnið á því sviði er án efa Programme for International Student Assessment-rannsóknin (PISA) sem reglulega er til umræðu hér á landi. Önnur áhugaverð könnun, sem almennt fær minni athygli, nefnist Teaching and Learning International Survey (TALIS). Þar er sjónum sérstaklega beint að starfsskilyrðum, starfsumhverfi og viðhorfum kennara og skólastjórnenda sem starfa á unglingastigi grunnskóla. (meira…)

Lesa meira

Gervigreind í kennslu: Hvorki heimsendir né töfralausn – heldur verkfæri

29. mars, 2026

Fríða Gylfadóttir og Tinna Ösp Arnardóttir

Umræða um gervigreind í skólum sveiflast oft milli tveggja öfga. Annars vegar á tæknin að gjörbylta námi á einni önn og hins vegar á hún að eyðileggja ritfærni, gagnrýna hugsun og sjálfstæði nemenda. Raunveruleikinn í kennslustofunni er sem betur fer allt annar. Gervigreind er verkfæri sem þarf að læra á, nota með ábyrgð og kennslufræðina að leiðarljósi.

Hvað getur gervigreind gert fyrir okkur kennara og nemendur okkar? Við áttuðum okkur fljótt á því hvert svarið var: Gervigreind getur gagnast vel í kennslustofunni en aðeins ef kennarinn heldur áfram að sinna sínu hlutverki.

Í þessari grein deilum við reynslu okkar af notkun gervigreindar í daglegu skólastarfi, hvað virkar, hvað kemur á óvart og hvað við höfum lært. (meira…)

Lesa meira

Frá stefnu til skólabrags: Innleiðing Réttindaskólaverkefnisins í Vesturbæjarskóla

17. mars, 2026

Guðlaug Elísabet Finnsdóttir

Þessi grein fjallar um það hvernig við í Vesturbæjarskóla í samstarfi við frístundaheimilið Skýjaborgir urðum Réttindaskóli og -frístund UNICEF og festum í sessi skólamenningu þar sem réttindi barna eru leiðarljós. Ákvörðun okkar um að gerast Réttindaskóli og -frístund UNICEF, vorið 2018, byggðist á faglegum forsendum um mikilvægi þess að kynna Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna fyrir öllu skólasamfélaginu. Markmiðið var að efla lýðræðislega og jákvæða skólamenningu. Rannsóknir sýna að réttindamiðuð nálgun getur dregið úr einelti og stuðlað að auknu umburðarlyndi og virðingu fyrir fjölbreytileika. Í innleiðingarferlinu stóðum við frammi fyrir ýmsum áskorunum eins og að gera flókin hugtök skiljanleg fyrir börn og að byggja upp sameiginlegan skilning og samræmda nálgun innan skólasamfélagsins.

Á degi mannréttinda barna, þann 20. nóvember 2019, fengum við í Vesturbæjarskóla og frístundaheimilinu Skýjaborgum okkar fyrstu viðurkenningu sem Réttindaskóli og -frístund UNICEF. Vorið 2022 fórum við í gegnum okkar fyrsta endurmat og í nóvember 2025 tókum við á móti okkar þriðju viðurkenningu sem Réttindaskóli og -frístund UNICEF við hátíðlega athöfn. (meira…)

Lesa meira

Að læra að lesa: Hvernig er lestrarfærni íslenskra barna á yngsta stigi grunnskóla?

12. mars, 2026

Rannveig Oddsdóttir

Læsi íslenskra barna hefur verið mikið í umræðunni undanfarin misseri. Sú umræða tengist oft niðurstöðum PISA sem hafa sýnt hnignandi færni í lesskilningi hjá íslenskum unglingum en leiðir oft yfir í umræðu um skipulag lestrarkennslu í yngstu bekkjum grunnskóla. Tekist hefur verið á um lestrarkennsluaðferðir á yngsta stigi og látið að því liggja að skýringin á dalandi lesskilningi liggi í því að ekki sé staðið nægilega vel að lestrarkennslu í fyrstu bekkjum grunnskóla. Þær fullyrðingar eru hins vegar sjaldan rökstuddar með tilvísunum í gögn eða rannsóknir, heldur byggja eingöngu á hugmyndum eða tilfinningu manna fyrir efninu. Í þessari grein verður rýnt í þær upplýsingar sem við höfum um læsi og lestrarkennslu yngstu barnanna og leitast við að draga saman hvað þær segja okkur um stöðuna og hvernig má hagnýta niðurstöður þeirra inn í kennslustofunni. (meira…)

Lesa meira

Satt, hálfsatt og ósatt í umræðum um læsiskennslu í íslenskum grunnskólum

5. mars, 2026

Rúnar Sigþórsson

Þessi grein er að mestu leyti byggð á fjórum skoðanagreinum sem ég hef birt á vefmiðlinum www.visir.is (Rúnar Sigþórsson 2022a, 2022b, 2022c, 2026). Í fyrstu þremur greinunum leitaðist ég við að: 1) gera stutt skil skilgreiningum á læsi og þróun þeirra, 2) drepa á rannsóknir á árangurríkri læsiskennslu og 3) greina hvað væri satt, hálfsatt og ósatt í deilum um læsiskennslu á yngsta stigi grunnskóla. Í þessari grein er þessi þrískipting látin halda sér en aukið við ýmsu efni, einkum úr fjórðu skoðanagreininni (2026) en í henni eru færð rök fyrir mikilvægi þess að efla læsiskennslu á mið- og unglingastigi grunnskóla. (meira…)

Lesa meira

 Lærdómur í ímynduðum heimi: Kraftur sérfræðingskápunnar

4. mars, 2026

Ása Helga Proppé Ragnarsdóttir og Hákon Sæberg Björnsson

Íslenskt samfélag hefur þróast hratt á undanförnum áratugum frá menningarlegu einsleitu samfélagi yfir í samfélag sem er fjölmenningarlegt; þar sem nemendur koma frá ólíkum menningarheimum. Þessi breyting  kallar á fjölbreytta kennsluhætti í skólum þar sem skapað er frjótt vinnuumhverfi, áhugi nemenda á viðfangsefnum er vakinn og tekið mið af bakgrunni, tungumáli, menningu og reynslu hvers og eins nemanda. Með því að leggja áherslu á virðingu, gagnkvæman skilning, inngildingu og samvinnu má stuðla að aukinni þátttöku allra nemenda og efla sjálfsmynd þeirra og námsárangur. Til að mæta þessum áskorunum dugar ekki einungis að viðurkenna mikilvægi menningarnæmrar nálgunar, heldur þarf einnig að innleiða kennsluaðferðir sem endurspegla þessi gildi í framkvæmd. Það felur í sér að skapa námsumhverfi þar sem rödd nemenda fær að heyrast, reynsla þeirra er metin að verðleikum og þeir fá tækifæri til að hafa áhrif á eigið nám. Með því að færa áhersluna frá einhliða miðlun þekkingar yfir í virka þátttöku nemenda má stuðla að aukinni ábyrgð, áhuga og innri hvata til náms. (meira…)

Lesa meira

Að verða náttúrubarn í Reykjavík

25. febrúar, 2026

Sólrún Harðardóttir

Í þessari grein fylgir Sólrún Harðardóttir úr hlaði nýjum vef um náttúru Reykjavíkur (sjá: https://natturareykjavikur.is/). Vefurinn er ekki hvað síst ætlaður nemendum og kennurum, en raunar öllum þeim sem áhuga hafa á umhverfinu. Vefnum fylgja ítarlegar kennsluleiðbeiningar. Greinin hlaut fyrstu verðlaun í samkeppni Samtaka áhugafólks um skólaþróun í tilefni af tuttugu ára afmæli félagsins (sjá hér). (meira…)

Lesa meira

Örþættir úr skólasögu – Inngangur

29. desember, 2025

Ólafur H. Jóhannsson

Skólaþræðir birta nú minningarbrot Ólafs Helga Jóhannssonar um verkefni sem hann tók að sér á langri starfsævi og hann nefnir Örþætti úr skólasögu. Ólafur kom m.a. mjög að þróun kennaramenntunar, ekki síst menntun skólastjórnenda, sem og að mótun menntastefnu í aðdraganda að flutningi grunnskólans yfir til sveitarfélaganna, og að ritstjórn aðalnámskrárinnar 2011/2023. Hér er inngangur að þessum pistlum. (meira…)

Lesa meira
1 2 3 … 24

Færslusafn

Fara íTopp